ecbo - expertisecentrum beroepsonderwijs

REKENEN IN HET MBO

REKENEN IN HET MBO

Rekenles lastige opgave

Auteurs

Ingrid Christoffels & Annemarie Groot, Expertisecentrum Beroepsonderwijs

november 2014

Voor welk beroep je ook leert, rekenen hoort erbij. Om het diploma te halen, moet elke mbo-student straks, te beginnen met niveau 4 in leerjaar 2015-2016, ook examen doen in rekenvaardigheden. Een lastige opgave. Voor studenten, maar niet minder voor de mbo-scholen. Hoe inhoud te geven aan het nieuwe rekenonderwijs? Een overzicht van de stand van zaken.
 
Een cultuurshock is het al genoemd, het rekenonderwijs op het mbo en het bijbehorende examen. Veel jongeren pakken voor een eenvoudige optelsom de rekenmachine, want dat zijn zij gewend. En waarom zelf aan het hoofdrekenen slaan als er een rekenmachine is? Tegelijk kent iedereen de verhalen van verpleegkundigen die in de fout gaan bij het instellen van een infuus of de bouwvakker die er niet in slaagt de benodigde hoeveelheid dakpannen of stoeptegels te bepalen. En met een rekenmachine is een komma gauw verkeerd gezet. 
 

Rekenen, onmisbare kernvaardigheid 

 
En de scholen dan? De tendens in het beroepsonderwijs was de afgelopen twintig jaar om onderwijsprogramma’s te verbreden. Met als gevolg minder aandacht voor kernvaardigheden als taal en rekenen. Ook de verminderde lestijd speelde daarin mee, evenals de geringere aandacht voor kernvaardigheden in de lerarenopleidingen (Hoogland e.a., 2010). Maar ach, was (hoofd)rekenen niet min of meer overbodig geworden? Rekenmachines konden toch de meest ingewikkelde berekeningen aan?

Ministeriële ingreep: rekenniveau omhoog 

Uiteindelijk moest de wal het schip keren. Er ontstond steeds meer maatschappelijke onvrede over het lage niveau van taal en rekenen van leerlingen/studenten, waarop het ministerie van OCW besloot in te grijpen (TK, 2008). De bewindslieden kondigden aan dat het niveau van het rekenonderwijs in alle onderwijssectoren omhoog moest. Argument: een minimumniveau van rekenen (en taal) is nodig om goed te functioneren in de maatschappij en je talent maximaal te ontplooien (TK, 2009).
 
Een herwaardering van de kern- of basisvaardigheden, met andere woorden. En niet voor niets. Ook uit internationaal onderzoek naar reken- en taalvaardigheid blijkt hoe belangrijk deze zijn. Individuen die over een hoger niveau van kernvaardigheden beschikken (naast rekenen zijn taal en probleemoplossend vermogen gemeten), zijn minder vaak werkloos, hebben een hoger inkomen, een betere gezondheid en zijn vaker politiek en maatschappelijk actief (Buisman e.a., 2013).

De commissie-Meijerink: blauwdruk voor wetgeving

Naar een hoger niveau dus met de kernvaardigheden. Maar welk niveau van taal en rekenen is minimaal noodzakelijk? Wat moeten leerlingen kennen en kunnen om goed voorbereid te zijn op de volgende fase in hun schoolloopbaan en op behoorlijk functioneren in de maatschappij? Over die vragen boog zich de Expertgroep Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen (beter bekend als de commissie-Meijerink).

De commissie ging voortvarend te werk en presenteerde in 2008 het rapport Over de drempels met taal en rekenen (Expertgroep Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen, 2008). Centraal staan de zogenoemde ‘drempels’ in het Nederlandse onderwijsstelsel: de overgangen tussen verschillende schooltypen. De commissie-Meijerink onderzocht welke kennis en vaardigheden noodzakelijk (of na te streven) zijn op die overgangen – cruciale momenten in de schoolloopbaan – en beschreef deze in een referentiekader. Het Referentiekader taal en rekenen legt voor het hele onderwijs (van de basisschool tot en met het hoger onderwijs) vast wat leerlingen/studenten moeten kennen en kunnen als het gaat om Nederlandse taal en rekenen. De minister nam de aanbevelingen van de commissie over, wat in 2010 leidde tot de Wet referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen.

Referentieniveaus rekenen 

Voor rekenen beschrijft het referentiekader drie niveaus, die elk zijn te onderscheiden in een fundamenteel niveau en een streefniveau. Het fundamentele niveau is de basis die zoveel mogelijk leerlingen moeten beheersen. Het streefniveau is voor leerlingen die meer kunnen; die niveaus gaan in op de meer abstracte wiskunde.
Niveau 2F wordt beschouwd als het niveau dat iedereen nodig heeft om in de samenleving te kunnen functioneren (Expertgroep Doorlopende leerlijnen Taal en Rekenen, 2008). Voor het mbo geldt dat iedere student aan een mbo 4-opleiding niveau 3F moet halen. Dit komt overeen met het rekenniveau aan het eind van het havo. Studenten aan mbo-niveaus 2 en 3 moeten aan het eind van hun opleiding aantonen dat ze niveau 2F hebben behaald.
 

Er worden steeds vier domeinen onderscheiden:

  1. Getallen
  2. Verhoudingen
  3. Meten en meetkunde
  4. Verbanden
 
Bij elk domein gaat het om het kunnen begrijpen van de gebruikelijke notatie (zoals graden Celsius), het met elkaar in verband kunnen brengen van begrippen en het gebruiken ervan (dus het toepassen in een specifieke context). Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen het paraat hebben van kennis, het functioneel kunnen gebruiken en het weten waarom.
Zie hieronder voor voorbeelden uit het domein Getallen.
 
 

Op zoek naar rekendocenten

De invoering in 2010 van de Wet referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen plaatste het mbo per direct voor een forse uitdaging. En die duurt tot aan de dag van vandaag voort. Praktijkervaring met generiek rekenonderwijs was er niet. Het enige dat in sommige opleidingen nog bestond, was beroepsgericht rekenen. Wat te doen? Waar docenten vandaan te halen die voldoende bekwaam zijn om rekenen te geven? Een volwaardige opleiding tot rekendocent bestaat niet, noch een specifieke bevoegdheid voor rekenen (Steunpunt, 2014). Desondanks moeten er wel docenten worden aangesteld als docent rekenen.

Uit het rapport Over rekenen gesproken van het Steunpunt taal en rekenen mbo blijkt dat scholen docenten aanstelden van wie verondersteld werd dat zij affiniteit met rekenen hadden. Bijvoorbeeld een docent wiskunde of economie. Maar ook kunnen het gewoon docenten zijn die nog uren over hebben. Of educatiedocenten. De veronderstelling daarbij is dat alle docenten zelf kunnen rekenen, dus dat zij ook rekenles kunnen geven.

Helaas gaat deze redenering lang niet altijd op. Niet alle vakdocenten zijn voldoende rekenvaardig. Zelfs docenten wiskunde en economie weten niet altijd met succes rekenlessen te verzorgen. Mede daardoor waren er de afgelopen jaren veel wisselingen in personeel. Het tij lijkt echter te keren. Inmiddels gaan mbo-instellingen bewuster om met de inzet van docenten en bieden zij docenten die affiniteit met en motivatie voor rekenonderwijs hebben, scholing aan. Ook komt er een steeds groter en beter (na)scholingsaanbod beschikbaar. Zo wordt aan diverse lerarenopleidingen sinds kort een minor Rekenen aangeboden. Verder is een landelijk raamwerk ontwikkeld met een standaard voor (na)scholing op het gebied van rekendidactiek en eigen rekenvaardigheden binnen de context van het vo en mbo (TK, 2014).

Nieuw: centraal examen

Met het aanbieden van rekenles, in alle opleidingen, houdt het nog niet op voor het mbo. Want de Wet referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen introduceert voor de kernvaardigheden tevens centrale examens. Volgens de minister de enige manier om de kwaliteit van de examinering beter te borgen en de prestaties van mbo-deelnemers beter met elkaar te kunnen vergelijken. Ook die centrale examens betekenen een grote verandering voor het mbo. Daar zijn de instellingen niet (meer) aan gewend. Mede om die reden besloot de minister destijds tot een overgangsperiode, die inmiddels – vanwege de tegenvallende pilotexamens – met twee jaar is verlengd. Zo lang die overgangsperiode nog duurt, tellen de resultaten van de examinering niet mee voor de diplomering en kunnen scholen zich voorbereiden op alles wat er bij de organisatie van centrale examinering komt kijken.
Met ingang van het schooljaar 2015-2016 komt het anders te liggen. Studenten van niveau 4 moeten dan slagen voor de centrale examens in de kernvaardigheden om het mbo-diploma te halen. Een jaar later geldt dat ook voor studenten van niveau 2 en 3. Wat studenten aan de entreeopleidingen betreft: de minister moet nog een besluit nemen waar deze aan moeten voldoen en wanneer die regels gaan gelden.

Opgaven met algemeen karakter

Hoe verloopt dat centrale examen? Allereerst: het wordt digitaal afgenomen gedurende drie periodes per jaar. Zowel het centraal examen Rekenen 2F als het centraal examen Rekenen 3F bestaat uit circa 40 opgaven (CvE, 2013a; CvE, 2013b). Alle vier de domeinen uit het referentiekader rekenen komen daarin aan bod. De opgaven worden gekoppeld aan algemene contexten, dat wil zeggen: er zijn geen beroepsgerichte situaties (passend bij specifieke beroepsopleidingen) opgenomen. Het examen resulteert in één eindcijfer rekenen.
Klik hier voor voorbeeldopgaven voor het centraal examen Rekenen 2F en 3F.

Eerste resultaten teleurstellend

Mbo-instellingen hebben vanaf januari 2012 kunnen meedoen aan de pilotexamens rekenen. En de eerste resultaten vallen bepaald niet mee, zo blijkt uit de Voortgangsrapportage invoering referentieniveaus taal en rekenen 2014 (CvE, 2014). Rekenen is een lastige opgave voor veel studenten, met name voor de studenten op mbo-niveau 2 en 4. Zo haalt op mbo-niveau 2 slechts 29-36% in het studiejaar 2013-2014 een voldoende en op mbo-niveau 4 rond de 30%. Op mbo-niveau 3 ligt dat percentage iets hoger (51-57%).

Die percentages zijn vrij stabiel, van een stijging is nog geen sprake. Volgens het College voor Examens heeft dat te maken met het feit dat de toets nog niet meetelt voor het diploma. Als dat straks wel zo is, zullen hogere cijfers worden gehaald. Verder geven de cijfers weliswaar een goed beeld, maar zijn ze nog niet representatief. Wellicht waren het de meest rekenvaardige studenten die als eersten deelnamen aan de pilotexamens. In dat geval zijn de cijfers zelfs nog een overschatting van het gemiddelde niveau van de mbo-studenten.

Overigens worden ook in het voortgezet onderwijs nog veel onvoldoendes gehaald voor rekenen: uit een pilot van maart 2014 bleek dat van de leerlingen op het vmbo (de doelgroep die doorstroomt naar het mbo) tussen de 38 en 55% een voldoende haalt.

Keer ten goede verwacht

De aankondiging van de minister om rekenonderwijs en centrale rekenexamens in te voeren in het mbo betekende een hele omslag. In 2010 hadden mbo-instellingen nog geen praktijkervaring met generiek rekenonderwijs, er waren onvoldoende docenten beschikbaar om de lessen te geven, lesmethodes die aansloten bij de referentieniveaus ontbraken, en leerlingen die instroomden vanuit het vmbo beheersten in grote meerderheid niet het gewenste rekenniveau (Steunpunt, 2014).
Nu, vier jaar verder, heeft het mbo behoorlijk werk gemaakt van het rekenonderwijs. Hoewel de pilotexamens tegenvallende resultaten laten zien, ook op het vmbo, pleit niemand voor verder uitstel van de wettelijke regels. De verwachting is dat als de cijfers echt zullen meetellen voor het diploma, studenten zich serieuzer gaan voorbereiden op de examens en de cijfers hoger zullen uitvallen (Steunpunt, 2014).

Interessante websites:

Steunpunt taal en rekenen mbo: http://www.steunpunttaalenrekenenmbo.nl/steunpuntmbo/
College voor Toetsen en Examens: www.examenbladmbo.nl

Enkele deskundigen:


Rinske Stelwagen, CINOP

Bronnen:


REAGEREN

E-mailadres:
Plaats hier uw reactie:

REACTIES

Door:   Annemarie.Groot@ecbo.nl  |  12-09-2016

We verwachten op niet al te lange termijn een update te kunnen plaatsen van dit artikel, waarin het actieplan rekenen zeker genoemd zal worden en waarin we ook de monitorgegevens van het afgelopen schooljaar zullen meenemen. Door het ministerie is op 14 juni jl. aangekondigd dat deze cijfers 'na de zomer' bekend zullen worden (zie https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2016/06/14/kamerbrief-over-stand-van-zaken-rekenen-en-taal-in-vo-en-mbo). Momenteel is dat echter nog niet gebeurd.

Door:   strixaluco.onderzoek.innovatie@gmail.com  |  12-09-2016

Helder en informatief artikel. Echter, een update zou op zijn plaats zijn, gezien de recente ontwikkelingen
Zie bijvoorbeeld

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/convenanten/2016/07/08/agenda-rekenonderwijs-vo-mbo
https://www.mboraad.nl/sites/default/files/documents/brief_mbo_raad_-_actieplan_rekenen.pdf

Door:   henksissing@gmail.com  |  13-04-2015

Graag actualisering van deze mooie bijdrage en aandacht DLL vmbo/mbo inzake rekenen.
Hgr, Henk
Zoeken
Geef uw mening over de Canon

ALLE ARTIKELEN